شارژ ایرانسل

فال حافظ

maseH : هر روز یه پیک، دو پک، سه پست، داستان!

لشک کولاکوفسکی : دروغ مقدس

کلمات کلیدی :

 

 

هیچ جامعه‌ی مدرنی نمی‌تواند بدون اصلی که مشروعیت خود را از آن دریافت می‌کند پدیدار شود؛ در جامعه‌ی توتالیتاریستی این مشروعیت صرفا سرشتی ایدئولوژیک می‌تواند باشد. هدف آن چیزی ورای چیرگی بر زندگی خصوصی یک‌یک شهروندان است؛ تا انسان‌ها به مصادیقی از شعارهای ایدئولوژیک تقلیل پیدا کنند. توتالیتر شکل داستان زندگی خصوصی را نیست می‌کند. همین ایدئولوژی کارکرد و معنای دروغ را توضیح می‌دهد.


این کارکرد آن‌چنان خلاق و منحصر به فرد است که حتی واژه‌ی دروغ نیز نارسا جلوه می‌کند. در نظام‌های توتالیتر اگر نشانه‌های رخدادی را از میان ببریم، و خاطره‌ی آن را از ذهن انسان بزداییم و راهی برای تعیین حقیقت در معنای متعارف آن باقی نگذاریم، دیگر چیزی جز باورهای تحمیلی باقی نخواهد ماند، این باورها را هم طبعا می‌توان به سهولت و یک‌ شبه دگرگون کرد.

معیاری برای حقیقت وجود نخواهد داشت؛ تنها معیار همان حرف‌هایی است که در هر لحظه‌ی معین از طرف متولیان حاکم به زبان می‌آید. بدین سان، دروغ عینِ حقیقت می‌شود، یا دست کم وجه تمایزِ متعارف میان دروغ و حقیقت از میان می‌‌‌‌رود. دستاورد شناخت‌شناسی عظیم توتالیتاریسم همین است؛ نمی توان به دروغ متهمش کرد، زیرا توانسته است نفس اندیشه‌ی حقیقت را از میان بردارد. بدین سان، می‌توان تفاوت میان دروغ سیاسی ساده و دروغ توتالیتاریستی را بازشناخت.

موفقیت استالینیسم در این بود که به مردم کشور آموخت چگونه بدانند چه چیزی از لحاظ سیاسی درست است. در ذهن کارگزارانِ آن نظام، مرزِ میان درست و حقیقت، آن‌چنان‌که معمولا از آن مراد می کنیم، زایل شده بود. انگار با تکرار آن یاوه‌ها کم‌کم امر بر خود آنها نیز مشتبه می‌شد و بیش‌و‌کم به آن یاوه‌ها باور پیدا می‌کردند. فساد عظیمی که زبان رایج آن روزگار به آن دچار شده بود سرانجام آدم‌هایی تربیت کرد که از درک میزان حقارت خود عاجز بودند.

قدرت کلام در برابر واقعیت بی‌کران نیست، زیرا خوش‌بختانه، واقعیت شرایط تغییرناپذیِر خود را تحمیل می‌کند. رهبران نظام‌های توتالیتاریستی بی‌شک مایلند از واقعیت‌ها مطلع بمانند، اما گاه‌گاه قربانی دروغ‌های خود می‌شوند و شکستی غیرمترقبه می‌بینند. آنها در دامی که خود چیده‌اند گرفتارند و گاه به تمهیداتی غریب متوسل می‌شوند تا میانِ نیاز به دانستنِ حقیقت برای خودشان و فعالیت‌های خودکارِ دستگاهی که برای مصرف همگانی، از جمله متولیان خود دستگاه، دروغ می‌بافد سازشی ایجاد کند.

تمامیّت‌خواهی یا توتالیتاریسم دارای یک ایدئولوژی کلّی، یک سیستم تک حزبی متعهّد به آن ایدئولوژی است، معمولاً توسط یک نفر رهبری و دارای پلیس مخفی گسترده است. گونه های مختلف آن عبارتند از خودکامگی، استبدادی، جباریت، مطلقه، یکّه سالاری مانند حکومت نازیسم، فاشیسم، مائوئیسم، لنینیسم و از این قبیل. دولت تقریباً بر تمام شئون زندگی عمومی و رفتارهای خصوصی شهروندان نظارت و کنترل دارد.